Bu çalýþmada, asidik bir boyarmadde olan Asit Mavi 193 (Isolan Dark Blue 2S-GL-03)’ün sulu çözeltiden yeni sentezlenen poli(Akrilamid-Vinilimidazol) (poli(AAm-VI)) hidrojeli kullanýlarak kesikli sistemde adsorpsiyon ile giderimi incelenmiþtir. Sentezlenen hidrojelin SEM, FTIR ve TGA yöntemleri ile karakterizasyonu yapýlmýþtýr. Adsorpsiyon prosesi üzerine boyarmaddenin baþlangýç deriþimi, çözeltinin baþlangýç pH deðeri, hidrojel miktarý, temas süresi ve karýþtýrma hýzýnýn etkileri araþtýrýlmýþtýr. Hidrojel miktarý arttýðý zaman adsorplanan boya miktarýnýn arttýðý belirlenmiþtir. En fazla adsorpsiyon pH 1.5 deðerinde meydana geldiði gözlenmiþtir. Baþlangýç Asit Mavi 193 boyar madde deriþimi, çözeltinin baþlangýç pH deðeri, karýþtýrma hýzý ve hidrojel miktarý sýrasýyla 250 mg/L, 1.5, 600 rpm ve 2 g/L iken 90 dakika iþlem süresi sonunda elde edilen giderim yüzdesi % 99.8’dir. Boyarmaddenin poli(AAm-VI) hidrojeli ile arasýndaki iliþkiyi ifade etmek için Langmuir, Freundlich, Temkin ve Dubinin-Radushkevich adsorpsiyon izotermeleri kullanýlmýþ ve kinetik analizleri yapýlmýþtýr. Korelasyon katsayýsýnýn (R2) deðeri, farklý modellerin en iyi model uyumu göstergesi olarak kullanýlmýþ ve denge verilerinin R2’leri büyük olan Freundlich izoterm modeline ve yalancý ikinci mertebe kinetik modeline uyduðu belirlenmiþtir. Sonuçlar, poli (AAm-VI) hidrojelin, asidik boyalarýnýn kirli sudan uzaklaþtýrýlmasý için uygun bir sorbent olarak kullanýlabileceðini göstermiþtir.

Artan nüfus ile birlikte tarým ve hayvancýlýk sektörleri üretim kapasitelerini arttýrmýþlardýr. Böylece daha fazla atýk oluþturan çiftlik ve tarým alanlarýndan kaynaklanan çevresel riskler de artmýþtýr. Özellikle hayvansal atýklarýn kontrol altýna alýnamamasý ve bilinçsizce akarsulara, meralara, açýk alanlara veya sulama kanallarý vasýtasýyla ekim alanlarýna atýlmasý nedeni ile hem bölge topraðýnýn biyolojik yapýsý tahrip edilmekte hem de böcek, sivrisinek ve koku problemleri sonucu çevre saðlýðý tehdit edilmektedir. Yüzey ve yeraltý sularýnýn azot ve fosfor kirliliðine maruz kalmasý, bölgedeki tüm canlýlarýnýn saðlýðýný etkilemektedir. Bunun yaný sýra atýk birikiminden kaynaklanan çeþitli gazlar, bölge havasýný hýzla kirletmekte ve zararlý mikroorganizmalarýn yayýlýmýna neden olmaktadýr. Oluþan atýksularýn yarattýðý çevresel sorunlardan yola çýkarak bu çalýþma kapsamýnda, besi çiftliði atýksularýnýn ardýþýk, anaerobik yukarý akýþlý çamur yataklý reaktör/ aerobik sürekli karýþtýrmalý tank reaktörde arýtýmý incelenmiþtir. Anaerobik UASB reaktörün ardýndan kalan organik kirliliði parçalamak için aerobik CSTR reaktör kullanýlmýþtýr. Sistemde farklý organik yükleme hýzlarýnda (3.53-10.59 kgKOÝ/m3gün) KOÝ giderimi ve metan gazý miktarý ölçülmüþtür. Çalýþmada anaerobik UASB reaktörde en yüksek KOÝ giderme verimine %90.3 olarak 7.06 kgKOÝ/m3gün organik yükleme hýzýnda ulaþýlmýþtýr. Anaerobik arýtma kýsmýnda oluþan biyogazda en yüksek ölçülen metan gazý oraný %65 olmuþtur. Elde edilen sonuçlar besi çiftliði atýksularýnýn ardýþýk anaerobik yukarý akýþlý çamur yataklý reaktör/ aerobik sürekli karýþtýrmalý tank reaktörde arýtýlabilirliðinin yüksek olduðunu göstermektedir. KOÝ deðerinin yüksek oluþu, bu tür atýksularýn arýtýmýnda anaerobik yöntemlerin kullanýlmasýnýn uygun olabileceðini göstermektedir.

Birçok endüstriyel alanlarda kullanýlan Nonilfenol Etoksilatlar (NFE), su ortamlarýnda ksenojen-östrojenik mikro kirletici oluþturmakta, insan saðlýðý ve ekolojik hayat üzerinde önemli riskler doðurmaktadýr. NFE; su, hava, sediment ve toprak gibi ortamlarda bulunabilen, konsantrasyonlarý ve yarýlanma ömürleri bulunduklarý ortama göre deðiþebilen kimyasal kirleticilerdir. Organik kirleticilerin sulardan uzaklaþtýrýlmasý amacýyla geliþtirilmiþ yöntemlerden biri olan adsorpsiyon tekniði, kullaným kolaylýðý, nispeten düþük maliyeti ve çamur oluþturmamasý nedeniyle yaygýn kullanýlan uygulamalardan biridir. Bu çalýþmada, pektin ile kaplanmýþ demir oksit nanokompozitler (Pektin-Fe3O4), adsorbent madde olarak sentezlenmiþ ve NFE adsorpsiyonundaki etkinliði araþtýrýlmýþtýr. Sentezlenen Pektin-Fe3O4 adsorbentlerin karakterizasyonunu belirlemek için SEM ve FTIR analizleri yapýlmýþ ve adsorpsiyon prosesine pH, temas süresi, adsorbent dozu ve NFE baþlangýç konsantrasyonun etkileri incelenmiþtir. Adsorpsiyonun hangi mekanizmaya uyumlu olduðunu belirlemek için izotermve kinetik hesaplamalarý yapýlmýþ ve elde edilen sonuçlarda Pektin-Fe3O4’ün NFE adsorpsiyonunun D-R izotermineve adsorpsiyon kinetiðinin yalancý ikinci derece kinetik modele uyduðu tespit edilmiþtir. Optimum koþullar altýnda NFE gideriminde pH 7.0’de 4 g/L Pektin-Fe3O4 deriþiminde % 62 oranýnda verim elde edilmiþtir.

Günümüzde yaygýn olarak çatý yaðmur suyu tahliyesi için geleneksel sistemler kullanýlmaktadýr. Son yýllarda, borularýn tamamen dolu olarak çalýþma prensibine dayalý olan sifonik drenaj sistemi kullanýmý yaygýnlaþmaktadýr. Sifonik sistemdeki tam dolu akýþ prensibi ile geleneksel sisteme göre boru çaplarý azalmaktadýr. Çok sayýda avantajlý özellikleri sayesinde özellikle sanayi ve ofis yapýlarýnda bu sistem daha yaygýn bir þekilde kullanýlmaya baþlamýþtýr. Bu çalýþmada sifonik çatý yaðmur suyu drenaj sistemi tasarýmý örnek proje üzerinde deðerlendirilmiþtir. Ayný sistem geleneksel olarak da hesaplanmýþ ve sonuçlar maliyet açýsýndan kýyaslanmýþtýr.

Bu çalýþmanýn amacý, Ergene Nehri’nin Meriç Nehri ile birleþtiði noktanýn mansabýnda bulunan E01A012 – Yenicegörüce Akým Gözlem Ýstasyonu’nun alaný 10,508 m2 olan su toplama havzasýndaki yaðýþ-akýþ iliþkisinin A.B.D. Ordu Mühendisleri Birliði (U.S. Army Corps of Engineers) tarafýndan geliþtirilmiþ olan HEC-HMS yazýlýmý kullanýlarak belirlenmesidir. Bu çalýþma TÜBÝTAK tarafýndan desteklenen 115Y064 no’lu “Ergene Havzasý Su Kalitesi Yönetimi Ýçin Kirletici Parmak Ýzine Baðlý Coðrafi Bilgi Sistemi Bazlý Karar Destek Sistemleri Geliþtirilmesi” baþlýklý projenin bir parçasý olarak gerçekleþtirilmiþtir. Ýlk olarak havza ve civarýnda ölçülmüþ olan günlük yaðýþ ve sýcaklýk gibi meteorolojik veriler ile günlük akýþ verileri toplanmýþtýr. Ardýndan havzanýn arazi kullanýmý, hidrolojik toprak gruplarý ve sayýsal yükseklik verileri gibi havza karakteristiklerini gösteren veriler toplanmýþ ve Coðrafi Bilgi Sistemi (CBS) ortamýnda derlenmiþtir. CBS ortamýnda derlenmiþ olan dijital haritalar havzanýn özelliklerinin belirlenmesi için WMS’e aktarýlmýþtýr, ve ardýndan havzaya ait HEC-HMS hidrolojik modeli kurulmuþtur. Kurulan modelin, 1997-2002 arasýndaki günlük veriler kullanýlarak kalibrasyonu, 2003-2005 yýllarý arasýndaki günlük veriler kullanýlaraksa doðrulamasý yapýlmýþtýr. Kurulmuþ olan hidrolojik modelin Yenicegörüce AGÝ için Nash-Sutcliffe Etkinlik Katsayýsý (NSE) kalibrasyon ve doðrulama aþamalarý için sýrasýyla 0.8 ve 0.75 olarak hesaplanmýþtýr. Yenicegörüce havzasýnýn D01A008, E01A006 ve E01A012 AGÝ’leri ile temsil edilen Hayrabolu, Lüleburgaz ve Ýnanlý alt-havzalarý için de hidrolojik modeller kurulmuþ ve kalibre edilmiþtir. Model performanslarý NSE ve korelasyon gibi istatistiksel ölçütler kullanýlarak deðerlendirilmiþtir.

Aþýrý iklim olaylarýnýn sýklýðý ve yoðunluðundaki deðiþiklikler önemli sosyal, ekonomik ve çevresel sorunlara neden olmaktadýr. Özellikle, iklim deðiþikliðinin ekstrem yaðýþlar üzerindeki etkilerini araþtýrmak çok önemlidir. Son yýllarda birçok araþtýrmacý tarafýndan küresel, bölgesel ve yerel ölçekte ekstrem yaðýþlarýn mekansal ve zamansal deðiþimi araþtýrýlmýþtýr. Bu çalýþmada, Türkiye'de Konya Kapalý Havzasý’nda bulunan 4 meteoroloji istasyonunun (Konya, Karaman, Aksaray, Niðde) ekstrem yaðýþlarýnýn zamansal deðiþimi araþtýrýlmýþtýr. Bu amaçla, Mann-Kendall (MK), Spearman’s Rho ve Innovative Þen Trend testleri kullanýlmýþtýr. Trend yöntemlerinin sonuçlarýna göre Aksaray, Karaman ve Niðde meteoroloji istasyonlarýnda ekstrem yaðýþ verileri istatistiksel olarak anlamlý olmayan azalma, Konya meteoroloji istasyonunda ise anlamlý olmayan artýþ eðilimleri elde edilmiþtir.

Giderek azalan su kaynaklarýnýn etkili biçimde kullanýlmasý ve gelecek için su kaynaklarýnýn doðru planlanmasý önemlidir. Su kaynaklarýnýn planlanmasý çalýþmalarýnda akým modellemeleri ve akým tahminleri yapmak çalýþmalarýn temelini oluþturmaktadýr. Bu çalýþmada Sandýklý Kestel barajýna ait 1986-2008 yýlý verileri ile ANFIS modeli kullanýlarak aylýk hacimlerin tahmini yapýlmaya çalýþýlmýþtýr. Sistemde girdi olarak önceki aylara ait hacimler, hazneye giren ve çýkan hacimler ve buharlaþma miktarý kullanýlmýþtýr. ANFIS yönteminde girdiler için kullanýlan küme sayýlarý ise K-means yöntemi ile elde edilmiþtir. K-ortalamalar yönteminden elde edilen küme sayýlarý ile oluþturulan farklý kümeler ANFIS’te modellenmiþ ve sonuçlar karþýlaþtýrýlmýþtýr. Her bir girdi deðeri için en uygun küme sayýlarý belirlenmiþ ve bu doðrultuda modelleme yapýlmýþtýr. Sonuç olarak uygun küme sayýlarýna göre yapýlan modellerin rastgele oluþturulan modellere göre daha düþük hata yüzdesine sahip sonuçlar verdiði belirlenmiþtir.

Bu çalýþmada, kentsel alandan geçen dere için taþkýn simülasyon analizi gerçekleþtirilmiþ ve taþkýn sularýnýn yayýlým haritasý oluþturulmuþtur. Bunun için Malatya il merkezinde yer alan Horata deresi uygulama alaný olarak seçilmiþtir. Çalýþma alanýnda toplamda dört adet dere yer almakta olup bunlar için geçmiþte gözlenen taþkýn olaylarý incelenmiþ ve sebep olan faktörler deðerlendirilmiþtir. Uygulama alanýnda dere için 50, 100 ve 500 yýllýk yinelenme süreleri için taþkýn hidrograflarý elde edilmiþtir. Taþkýn simülasyonu için Infoworks ICM yazýlýmý kullanýlmýþ ve farklý yinelenme süreleri için taþkýn analizi gerçekleþtirilmiþtir. Analiz sonucunda her bir durum için taþkýn yayýlým haritalarý oluþturulmuþ ve etkilenen bölgeler belirlenmiþtir. Özellikle 500 yýllýk yinelenme süresi için dere kesitlerinin yetersiz kaldýðý ve yerleþim bölgelerinin olumsuz etkileneceði gözlenmiþtir. Bu sonuçlara göre, özellikle doðal akýþýn bozulduðu, kesitin köprü amaçlý daraltýldýðý ve menderes oluþan bölgelerde kesitin yetersiz kaldýðý, taþkýn riskinin daha fazla olduðu, bu bölgelerin taþkýn sularýndan daha fazla etkilendiði gözlenmiþtir.

Hýzlý bir þekilde azalmakta olan temiz yeraltý su kaynaklarý, gelecek yüzyýllarýn en büyük savaþ nedeni olmak üzeredir. Devletler, su kaynaklarýný kaybettikçe önemini daha iyi anlamaktadýr. Bundan dolayý yeraltý su seviyelerinin düzenli olarak ölçülmesi ve gözlemlenmesi iþi bir zorunluluk haline gelmiþ bulunmaktadýr.
Bugüne dek Denizli ili sýnýrlarýnýn tamamýný içeren bir yeraltý su seviyelerini ölçme çalýþmasý yapýlmamýþ olup yapýlan çalýþma ile bu alandaki eksikliði gidermek hedeflenmiþtir. Bununla birlikte, sonraki dönemlerde geliþtirilecek araþtýrmalar için veri kaynaðý oluþturulmasý amaçlanmýþtýr. Gözlemler ýþýðýnda toparlanan veriler kullanýlarak, Coðrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Denizli yeraltý su seviyelerini gösteren bir harita oluþturulmuþtur. Çizilen bu harita, yeraltý su seviyelerinde oluþan bölgesel farklýlýklarýn kýsa yoldan gözlemlenmesine katký saðlayacaktýr. Ayný zamanda harita, Denizli ili sýnýrlarýnda açýlacak yeni bir kuyunun hangi noktada açýlmasýnýn uygun olacaðý konusunda ekonomi, zaman ve konum açýsýndan ipucu olacaktýr.
Çalýþma iki bölümden oluþmakta olup ilk bölümde, Denizli ili sýnýrlarý içerisinde yer alan arazi üzerindeki derin kuyularýn statik su seviyeleri, düdüklü metre ile ölçülmüþtür. Bu noktada gerekli araçlar ve izinler, Denizli Su ve Kanalizasyon Ýdaresi Genel Müdürlüðü’nden alýnmýþ olup, Pamukkale Üniversitesi Bilimsel Araþtýrma Projeleri Koordinasyon Birimi’nin katkýlarý da çalýþmaya destek olmuþtur. Sonraki safhada ise, kýsa bir sürede elde edilen su seviye gözlem verileri, coðrafi bilgi sistemine aktarýlmýþtýr. Bu aþamada veriler, dijital ortama aktarýlmýþ ve yeraltý su seviye haritasý oluþturulmuþtur.

Çevresel etmenler canlý yaþamýna doðrudan etki eden birçok doðal afeti tetiklemektedir. Bu afetlerin en önemlilerinden biri de kuraklýktýr. Kuraklýðýn su kaynaklarý üzerindeki etkisi birçok þekilde canlýlarý etkilemektedir. Özellikle kuraklýðýn sebep olduðu, içme suyu ve tarýmsal sulama amaçlý kullanýlan su kaynaklarýnda görülen azalmalar, insan yaþamýný önemli ölçüde tehdit edebilmektedir. Kuraklýk diðer afetler gibi aniden ortaya çýkmadýðý için, kuraklýk oluþmadan önce tahmin edilip gerekli önlemlerin alýnabilmesi imkâný bulunmaktadýr. Kuraklýk olayýnýn belirlenebilmesi için çeþitli kuraklýk indeksleri kullanýlmakta ve bu da kuraklýðý tahmin edebilme imkâný sunmaktadýr. Zaman içerisinde büyük deðiþiklikler gösteren kuraklýk indekslerinin tahmini için birçok araþtýrma yapýlmýþtýr. Bu çalýþmada Kayseri iline ait 116 yýllýk Palmer Kuraklýk Þiddet Ýndeksi (PDSI - Palmer Drought Severity Index) deðerleri, makine öðrenmesi yöntemleri kullanýlarak modellenmiþ olup, bir, üç ve altý ay sonraki kuraklýk deðerleri tahmin edilmiþtir. Destek vektör makineleri (SVM) ve K-en yakýn komþuluk (KNN) algoritmalarý kullanýlarak oluþturulan modeller ile yapýlan tahminlerin baþarý oraný istatistiksel olarak deðerlendirilmiþtir. Yapýlan bu çalýþma göstermiþtir ki, makine öðrenmesi yöntemleri kuraklýk problemlerin çözümüne önemli ölçüde katký saðlamaktadýr.

Bu Çalýþmada, içme suyu daðýtým þebekelerinde bulanýklýk tahmini için klasik genetik programlama (GP) ve gen ekspresyon programlama (GEP) olmak üzere iki GP yönteminin kalibrasyonu ve deðerlendirilmesi sunulmaktadýr. Ýlk yöntem olan Klasik GP, Bihać kentinin (Bosna Hersek) ana su kaynaðýndaki bulanýklýðý modellemek için kullanýlmýþtýr. Ýkinci yöntem olan GEP, Türkiye’de bulunan Antalya ili su izleme istasyonlarýndan birinde bulanýklýk modellemesi için kullanýlmýþtýr. Birincisinde, 2006-2018 döneminde kaydedilen ortalama aylýk bulanýklýk ölçümlerine dayanarak çeþitli tahmin modelleri oluþturuldu. Ýkincisinde ise, düþük bulanýklýk dönemindeki Antalya-Gürkavak Ýstasyonu'ndaki saatlik ölçümler kullanýlmýþtýr. Sonuçlar, bulanýklýk modellemesinin, özellikle optimum gecikme süreleri ve girdi parametrelerinin belirlenmesi baðlamýnda, dikkatli veri analizi gerektiren zorlu bir görev olduðunu göstermiþtir. Antalya su temin hattýnda debi ve bulanýklýk arasýnda anlamlý bir iliþki bulunamamýþtýr. Bulunan sonuçlar ayrýca sunulan algoritmalara dayanan tahmin modellerinin geleneksel regresyon yaklaþýmýna kýyasla daha doðru tahminler saðlayabileceðini göstermiþtir. Bulgular, yüksek kalitede su temininin hedeflendiði sürdürülebilir kentsel su yönetimi için kullanýþlýdýr.

Bu çalýþmada Kompozit Diferansiyel Geliþim Algoritmasý (KDGA) ile Þiddet-Süre-Frekans (ÞSF) analizi yapan çözüm algoritmasý önerilmektedir. Önerilen algoritmanýn test edilmesi için Ege Bölgesi’nde yeralan MGM tarafýndan iþletilmekte olan 32 meteoroloji istasyonunun Standart Süreli Maksimum Yaðýþ (SSMY) verileri kullanýlarak farklý matematiksel ve istatistiksel baðýntýlarýn aðýrlýk parametreleri belirlenmekte ve elde edilen baðýntýlarýn farklý hata deðerlendirme ölçütlerine göre performanslarý incelenmektedir. Ayrýca, bulanýk mantýk c ortalamalar yöntemiyle kümeleme analizi yapýlmakta ve bölge 6 adet alt bölgeye ayrýlmaktadýr. Belirlenen bölgeler için bölgesel ÞSF baðýntýlarý elde edilmekte ve bölgesel baðýntýlarýn performansý istasyon bazýnda elde edilen sonuçlarla karþýlaþtýrýlmýþtýr. Yapýlan karþýlaþtýrmalar, bölgesel baðýntýlarýn noktasal baðýntýlara oldukça yakýn sonuçlar verdiðini göstermektedir.