Polimer hibrit rulmanlarda bilezikler viskoelastik malzemeden bilyalar ise farklý malzemeden üretildiklerinden temas mekaniði çelik rulmanlarda olduðu gibi elastik temas olan Hertz temas ile incelenememektedir. Hertz temas yerine elasto-plastik temas modelinde Hertz temasla ayný olarak deðerlendirilen temas modeli kullanýlarak incelenmelidir. Elasto-plastik temas iz (indentation) model ve düzleþme (flattening) modeli olarak iki modelden oluþmaktadýr. Elasto-plastik modeller elastik, elasto-plastik ve tam plastik bölge olmak üzere üç temas bölgesine ayrýlarak deðerlendirilmektedir. Elastik temas bölgesi Hertz temasla ayný deðerlendirilmektedir. Rulmanlarýn kullaným ömürlerinin uzunluðu açýsýndan elastik bölgede ve rezonans frekansýndan kaçýnýlarak çalýþtýrýlmalarý önem taþýmaktadýr. Polimer rulmanla yataklanmýþ þaft-rulman sistemi çalýþýrken sürtünmeden dolayý oluþan sýcaklýk artýþý polimer rulmanýn elastisite modülünü, yük taþýma kapasitesini, katýlýðýný dolayýsýyla sistemin doðal frekansýný deðiþtirmektedir. Bu çalýþmada polimer rulmanlarýn sýcaklýkla deðiþen elastisite modülü deðerlerinin, rulmanýn katýlýðýnýn ve sistemin doðal frekansýnýn nasýl etkilendiðini belirlemek amacýyla temas mekaniðinin de dahil edildiði matematiksel modelleme yapýlmýþtýr. Radyal sabit çelik bilyalý polimer hibrit rulmanýn geometrik ve malzeme özellikleri kullanýlarak MATLAB programý yardýmý ile simülasyonlar yaptýrýlmýþtýr. Sonuç olarak sýcaklýk artýþýnýn polimer rulmanýn katýlýðýnýn dolayýsýyla sistemin doðal frekansýnýn düþmesine neden olduðu belirlenmiþtir. Ayný zamanda sýcaklýk artýþýnýn polimer rulmanýn yük taþýma kapasitesinde artýþa neden olduðu belirlenmiþtir.

Günümüzde yüzey desenleme, temasta olan iki cisim arasý temas kuvvetlerinin düzenlenmesinde önemli bir yöntem haline gelmiþtir. Yüzey desenleme iþlemi genellikle elastik silindirik kiriþler kullanýlarak yapýlýr. Bu çalýþmada, elastik kiriþ dizininin konstrüksiyonel parametrelerinin; kiriþ dizininin düz, pürüzsüz ve rijit bir cisim ile arasýndaki sürtünme kuvvet genliðine etkisi sonlu-elemanlar metodu ile incelenmiþtir. Bunun için, elastik silindirik kiriþ dizinlerinin sürtünmeli hareketi sonlu-elemanlar tabanlý mühendislik programýnda oluþturulmuþtur. Oluþturulan modelin doðrulanmasý gerçekleþtirilmiþtir. Bu modelde elastik kiriþ dizinindeki destek katman kalýnlýðý, iki kiriþ arasý uzaklýk ve kiriþ sayýsý deðiþtirilmiþtir. Düz ve rijit bir cisim ile temasta olan kiriþlerin tam-kaymalý sürtünmeli hareketindeki normal ve sürtünme kuvvet genlikleri hesaplanmýþtýr. Ýki kiriþ arasý uzaklýk ya da kiriþ destek katman kalýnlýðý arttýrýldýðýnda sürtünme kuvvet genliðinde azalma meydana gelmekte olup; kiriþ sayýsýnýn tek bir kiriþ baþýna düþen sürtünme kuvvet genliðine etkisi ihmal edilebilir seviyededir.

Bu çalýþmada deðiþken rijitlikli katmanlarýndan oluþan lamine kiriþlerin burulma davranýþýný modellemek için bir kiriþ teorisi önerilmiþtir. Yer deðiþtirme alaný, orta yüzey yer deðiþtirmelerinin enine yönde Taylor serisi ile açýlmasý ve birinci derece terimlerin korunmasý ile elde edilmiþtir. Kiriþlerin rijitliði katmanlarda eðrisel elyaflar kullanýlarak deðiþken hale getirilmiþtir. Deðiþken rijitlikli tabakalar elyaf hatlarýna göre simetrik, anti-simetrik ve asimetrik olarak üç tipe ayrýlmýþtýr. Analitik modeli çözmek ve kiriþlerin yük altýnda burulmasýný tahmin etmek için yer deðiþtirme tabanlý bir sonlu eleman yöntemi kullanýlmýþtýr. Simetrik, anti-simetrik ve asimetrik deðiþken rijitlikli katmanlar ile oluþturulan kiriþler, çalýþmada önemi vurgulanan eksenel yer deðiþtirme terimlerini dikkate alarak ve ihmal ederek çeþitli katman dizilimleri için incelenmiþtir. Elde edilen sonuçlar, sonlu elemanlar analiz yazýlýmýnýn sonuçlarý ile karþýlaþtýrýlmýþtýr. Geliþtirilen modelin deðiþken rijitlikli katmanlara sahip kiriþler için düzgün çalýþtýðý ve hesaplamalarda eksenel yer deðiþtirme terimlerinin modele dahil edilmesinin, modelin performansýný artýrdýðý görülmüþtür.

Araçlar park halinde iken yoðun iþ temposu, gerginlik ve yorgunluk gibi sebeplerden dolayý bebekler, çocuklar veya evcil hayvanlar araç içerisinde unutulmakta ve hatta havasýzlýk veya sýcaktan ölebilmektedir. Okul servislerinde dahi çocuk unutulabilmekte ve þoförler tarafýndan fark edilmeden araç içerisinde kilitli býrakýlabilmektedir. Bu sebeple çalýþmamýzda araçlarda unutulan canlýlarýn havasýzlýk ve sýcaklýktan kaynaklý zarar görmelerini engellemek için, araç camlarýný kontrol edebilen yeni bir sensör tasarýmý ve prototip üretimi yapýlmýþtýr. Üretilen sensör park halindeki araçta yaþam ibaresi olup olmadýðýný kontrol etmekte, eðer varsa canlýnýn yaþamsal faaliyetlerine zarar gelmemesi için ortam koþullarýný denetlemektedir. Ortam koþullarý olumsuz olduðunda camlarýn kendi kendine açýlmasýný saðlayýp uyarý amacý ile alarm çalmaktadýr. Üretilen sensör için çalýþma sistematiði kurgulanýp, efektif çalýþýp çalýþmadýðý prototip olarak üretilen kontrol hacminde planlý þekilde denemeler yapýlarak test edilmiþtir. Çalýþma sistematiðine göre kodlanmýþ mikrodenetleyici; irtibatta olduðu diðer elektronik devre elemanlarý ile ortam kontrolünü saðlamýþ olup, yaþamsal faaliyetleri etkileyen kritik parametrelere ulaþýldýðýnda alarm çalarak pencerelerin otonom olarak kontrolünü gerçekleþtirmiþtir. Üretilen sensör özellikle binek araçlar ve okul servislerinde kullanýma uygun ve gelecek vadeden yenilikçi bir üründür.

Bu çalýþmanýn amacý, havanýn hacimsel debisini ölçmek ve kontrol etmek için kullanýlacak engelli akýþ ölçerlerin tasarýmý, eklemeli imalatla (3B yazýcý) üretimi, sayýsal ve deneysel performanslarýnýn karþýlaþtýrýlmasýdýr. Tasarým ve üretim kolaylýklarýnýn yanýnda yaygýn kullanýmlarý nedeniyle, engelli akýþ ölçer olarak ASME uzun yarýçaplý düþük β oranlý akýþ lülesi ve keskin köþeli orifis seçilmiþtir. Literatürde mevcut tasarým yöntemleri ile geometrik boyutlarý belirlenen ve 3-boyutlu tasarýmlarý yapýlan akýþ ölçerlerin sayýsal performanslarý, Hesaplamalý Akýþkanlar Dinamiði (HAD) ile kontrol edilmiþtir. Ayrýca eklemeli imalat yöntemi ile üretilen akýþ ölçerlerin deneysel performanslarý, yapýlan deneylerle incelenmiþtir. Ölçülecek hacimsel debi (80-300 m³/h) göz önünde bulundurularak ve akýþ ölçerlerin giriþindeki Reynolds sayýsý 12,000-46,000 aralýðýnda olacak þekilde, akýþ kanalýnýn iç çapý (152 mm) belirlenmiþtir. Basýnç kayýplarýný sýnýrlandýrmak amacýyla, her iki akýþ ölçerlerin akýþ kesit çapýnýn (d) kanal kesit çapýna (D) oraný β~0.45 seçilmiþtir. Deneysel çalýþmalarda; akýþ ölçerlerin yukarý akýmýnda akýþýn daha kýsa mesafede geliþmesi ve gerekli boru uzunluðunun kýsaltýlmasý amacýyla tasarlanan, boru demeti tipi akýþ düzleþtiricinin etkenliði ve akýþ ölçerin aþaðý akýmýndaki fanlar ile akýþ ölçerler arasýndaki mesafenin ölçümlere etkisi de incelenmiþtir. Sayýsal sonuçlarýn teorik tasarým hesaplarýyla; akýþ lülesinde ortalama %1.6 ve orifiste ortalama %7.8 fark ile uyumlu olduðu görülmüþtür. Deneysel sonuçlarýn da teorik sonuçlarla; akýþ lülesinde ortalama %8 ve orifiste ortalama %14.3 fark ile uyumlu olduðu elde edilmiþtir. Sayýsal ve deneysel sonuçlar arasýndaki ortalama fark; akýþ lülesinde %7.3 ve orifiste %14.8’dir. Her iki akýþ ölçerin deneysel sonuçlarý kullanýlarak, basýnç düþümüne baðlý hacimsel debi denklemleri türetilmiþtir.

Bu çalýþmada, elektrospinning yöntemi ile üretilen poliüretan (PU) nanofiber mat, fiberglas (FG) ve karbon fiber (CF) polimer kompozitlerde takviye maddesi olarak kullanýldý. Ayrýca mekanik özellikleri sepiolit ve SiO2 toz takviyeli kompozitlerle karþýlaþtýrýlmýþtýr. Kompozitlerin mekanik özellikleri çekme ve eðilme testleri kullanýlarak deðerlendirildi. Bunun yanýnda, kompozitin morfolojisi mikroskopi teknikleriyle deðerlendirildi. Bulgular, nanofiber katkýlý FG ve CF kompozitin, takviyesiz ve rakip kompozitlere kýyasla daha yüksek çekme mukavemetine sahip olduðunu göstermektedir; gerilme mukavemeti, FG-Nanofiberler için 135 MPa ve CF-Nanofiberler için 134 MPa bulundu. Öte yandan, eðme analizi, toz dolgu maddesinin iþlenmemiþ kompozite karþý zayýf eðilme gerilimine sahip olduðunu gösterdi. Bununla birlikte, FG-Nanofiberler ve CF-Nanofiberler sýrasýyla 197 MPa ve 553 MPa'ya ulaþtý. Nanofiber katkýlý kompozitlerin daha iyi mekanik özellikleri göstermesi, farklý yönlerden tüm yükleri destekleyen nanoliflerin rastgele daðýlýmýndan kaynaklanmaktadýr. Kompozitlerin enine kesit analizi sonucunda, tozlarýn heterojen olarak daðýldýðýný ve bazý yerlerde bir miktar aglomerasyon gözlemlendiðini gösterdi. Genel olarak, PU nanoliflerin eklenmesinin kompozitlerin mekanik özelliklerini arttýrdýðý ve CF kompozitleri için daha belirgin olduðu sonucuna varýldý.

Referans malzemeler (RM'ler), laboratuvarlarýn test sonuçlarýnýn güvenilirliðini kanýtlamak için kullandýklarý temel malzemelerden biridir. Bu araþtýrmada, ISO 6892-1'e göre çekme testlerinde kullanýlmak üzere RM'nin geliþtirilmesi için ön çalýþmalar yapýlmýþtýr. Bu amaçla, verilen standarda uygun EN 10130: 2006 kalite 1 mm kalýnlýðýnda çelik sacdan kemik þeklinde yassý numuneler hazýrlanmýþtýr. Önerilen RM'nin ölçüm belirsizliði ve deðer atamasýnýn hesaplanmasý için homojenlik testleri ve laboratuvarlar arasý karþýlaþtýrma testleri yapýlmýþtýr. Sonuçlar ticari sertifikalý referans malzemelerle (CRM'ler) karþýlaþtýrýldý. Önerilen RM'nin göreceli belirsizlik deðerlerinin ticari CRM'ler ile uyumlu olduðu bulundu. Bu nedenle üretilen bu RM'ler laboratuvarlar için kalite kontrol çalýþmalarýnda kullanýlabilir, ayrýca bu çalýþmada önerilen üretim yolu ile her laboratuvar kendi ihtiyaçlarýna göre RM üretebilir.

Al7075 alaþýmlarý, otomotiv endüstrisinde, askeri araçlarýn ve uçaklarýn bileþenlerinde, kauçuk ve plastik kalýplarda yaygýn olarak kullanýlmaktadýr. Ayrýca, benzer Al alaþýmlarý, uzay araþtýrmalarýnda mekanik parçalar için sýklýkla kullanýlmaktadýr. Bu nedenle, vakum altýnda aþýnma özelliklerinin incelenmesi, atmosfer ortamýndaki aþýnma özellikleri kadar vazgeçilmezdir. Ancak söz konusu alaþýmlarýn aþýnma performansý beklentileri karþýlayamamaktadýr. Bu baðlamda, bu çalýþmada nitrürlenmiþ Al7075-T6'nýn atmosfer ve vakum ortamlarýnda aþýnma özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmýþtýr. Oluþturulan AlN tabakasýnýn yüzey karakterizasyonu ve faz analizi, taramalý elektron mikroskobu, enerji daðýtýcý X-ýþýný spektrometresi, 3D optik profilometre ve X-ýþýný difraktometresi ile belirlenmiþtir. Numunelerin sertliði, Vickers mikro sertlik test cihazý kullanýlarak belirlenmiþtir. Numunelerin aþýnma performansý, bilye disk esaslý aþýnma test cihazý kullanýlarak atmosfer ve vakum ortamlarýnda incelenmiþtir. Her iki koþul için de en iyi aþýnma performansý nitrürlenmiþ numunelerden elde edilmiþtir. AlN tabakasýnýn (0,19), ortam havasý altýnda alt tabakanýn (0,60) sürtünme katsayýsýný önemli ölçüde azalttýðý gözlemlenmiþtir. Nitrür tabakasý sayesinde, alaþýmýn atmosfer ortamýndaki aþýnma direnci dikkate deðer bir þekilde iyileþtirilmiþtir. Ayrýca aþýnma oraný açýsýndan nitrür tabakasýnýn aþýnma performansý, ortam havasýnda (0.00010 mm3/Nm) vakum ortamýna (0.00087 mm3/Nm) göre daha iyi olduðu gözlemlenmiþtir. Hatta numunelerdeki aþýnma yolunun çok ince olduðu ve neredeyse fark edilemez olduðu gözlemlenmiþtir.

Bu çalýþmada, büyük çökmeli izotropik ince plakanýn serbest titreþim analizi incelenmiþtir. Büyük çökme, tek tarafý sabitlenmiþ plakaya harici bir daðýtýlmýþ dikey yük uygulanarak ve ardýndan diðer uçtan sabitlenerek elde edilir. Bükülmüþ esnek levhanýn doðrusal olmayan çökme eðrisi, kiriþlerin büyük çökme denkleminden elde edilir. Eðri ince levha, dört düðümlü dörtgen yassý kabuk eleman dikkate alýnarak sonlu elemanlar yöntemi kullanýlarak modellenmiþtir. Yük parametresinin doðal frekans parametreleri ve mod þekilleri üzerindeki etkileri incelenmiþtir. Sonuçlar, tablolar ve grafikler halinde verilmiþtir. Ek olarak, mevcut modelden elde edilen doðal frekans parametreleri, mevcut modelin güvenilirliðini ve geçerliliðini doðrulamak için ANSYS yazýlýmý ile karþýlaþtýrýlýr. Eðri ince levhayý oluþturan yük parametresi, levha yapýsýnýn mod þekillerini deðiþtirir.

Bu çalýþmada, karbon nano tüp (CNT) katkýlý cam fiber/epoksi (GFRP) ve karbon fiber/epoksi (CFRP) kompozit borusal yapýlarýn ezilme ve enerji emilimi davranýþlarý incelenmiþtir. Çalýþma iki ana kýsýmdan oluþmaktadýr. Birinci kýsým, deneysel çalýþmalardan oluþmaktadýr. Bu aþamada fonksiyonelleþtirilmiþ çok duvarlý CNT katkýlý (aðýrlýkça %0.1; 0.2; 0.3; 0.5; 1; 2 oranlarýnda) ve katkýsýz cam fiber/epoksi kompozit plakalar, el yatýrmasý yöntemi ile üretilmiþ ve çekme, basma ve kayma deneyleri gerçekleþtirilerek kompozit malzemelerin mekanik özellikleri belirlenmiþtir. Bu incelemeler sonucunda çeki, basý ve kayma mukavemeti açýlarýndan kompozit numune için %0.5 CNT oranýnýn en uygun olduðu görülmüþtür. Ýkinci kýsým ise, sayýsal çalýþmalardan oluþmaktadýr. Bu aþamada belirlenen mekanik özellikler kullanýlarak, sonlu elemanlar tabanlý bir paket programý (ABAQUS) yardýmýyla kare ve dairesel kesitli cam elyaf/epoksi ve karbon elyaf/epoksi kompozit borularýn yarý statik ezilme ve enerji emilimi davranýþlarý sayýsal olarak incelenmiþtir. Karbon fiber/epoksi kompozit malzemeye ait malzeme özellikleri literatürden elde edilmiþtir. Sayýsal analizler sonucunda karbon fiber takviyeli dairesel kesitli kompozit borularýn spesifik enerji emilimi kapasitesinin diðer borularla karþýlaþtýrýldýðýnda daha yüksek olduðu görülmüþtür.

Yanma gazlarý ve yanma odasý duvarlarý arasýnda meydana gelen ýsý geçiþi, emisyonlarý ve motor performansýný etkilediðinden dolayý önemli bir konudur. Diðer taraftan, silindir içi ýsý geçiþine etki eden birçok motor çalýþma parametresi bulunmaktadýr. Bunlar arasýnda motor momenti ve sýkýþtýrma oraný motor ýsý transferinde oldukça etkilidir. Bu sebeple, bu çalýþmada sýkýþtýrma ateþlemeli bir motorda yanma gazlarý ve yanma odasý duvarlarý arasýnda meydana gelen ýsý transferine motor momenti ve sýkýþtýrma oranýnýn etkileri incelenmiþtir. Yanma odasýnda genel ýsý taþýným katsayýsý hesaplanmasý için literatürde sýklýkla kullanýlan Hohenberg, Woschni, Nusselt, Eichelberg ve Sitkei-Ramanaiah baðýntýlarý kullanýlmýþtýr. Ayrýca, çalýþmada çeþitli ýsý transferi karakteristikleri (ýsý akýsý, yanma odasý elemanlarýnda ýsý kaybý, birim krank açýsýnda ýsý geçiþi deðiþimi) deðerlendirilmiþtir. Yapýlan çalýþmada, sýkýþtýrma oraný ve motor momentinin, ýsý taþýným katsayýsýný ve ýsý akýsýný önemli oranda etkilediði görülmektedir. Sitkei-Ramanaiah baðýntýsýyla hesaplanan ýsý geçiþi karakteristikleri en yüksek deðerleri verirken Eichelberg baðýntýsý en düþük deðerleri vermiþtir. Yanma odasýnda en fazla ýsý kaybý pistonda oluþmuþtur.

Þehir içi daðýtým faaliyetlerinin artan maliyetleri ve neden olduðu sorunlar (trafik, çevre kirliliði, gürültü, araç kazalarý, vb.) hakkýnda artan kaygýlar, bu alanda yenilikçi yaklaþýmlara olan ihtiyacý giderek artýrmaktadýr. Ön plana çýkan söz konusu yaklaþýmlardan birisi de Kitle destekli daðýtým (KDD) modelidir. Yolcu ve paket taþýmacýlýðýný bütünleþtirerek atýl araç kapasitelerinin faydalý bir þekilde kullanýlmasýný amaçlayan bu modelde, kiþilerin küçük ekonomik kazançlar saðlamak ve/veya daðýtým faaliyetlerinin çevreye verdiði zararlarý azaltýlmasýna katký sunmak amacýyla kendi seyahatleri sýrasýnda yollarý üzerindeki servis noktalarý arasýnda paket taþýmacýlýðý yapmasý öngörülmektedir. Bu çalýþmada, KDD faaliyetlerinin etkin bir þekilde yürütebilmesi için gerekli olan servis noktalarýnýn/paket otomatlarýnýn þehrin hangi noktalarýna hangi kapasiteler ile kurulmasý gerektiðini belirlemek için çözülmesi gereken stratejik seviye “KDD servis aðý tasarýmý” problemini literatüre tanýtýyoruz. Ýki seviyeli, senaryo tabanlý belirsiz bir tamsayýlý program olarak modellediðimiz problemin çözümü için etkin bir Benders Ayrýþtýrma algoritmasý önermekteyiz. Gerçekleþtirdiðimiz geniþ kapsamlý hesapsal çalýþmalar geliþtirdiðimiz çözüm yönteminin etkinliðini ortaya koymakta, önemli yönetimsel çýkarýmlar sunmaktadýr. Elde ettiðimiz sonuçlar, hýzlý paket taþýmacýlýðý gibi oldukça zorlu ve maliyetli (ekonomik ve çevresel) bir daðýtým faaliyeti için iyi tasarlanmýþ bir KDD modelinin önemli kazanýmlar saðlayabileceðini göstermektedir. Nispeten küçük sayýda (çalýþtýðýmýz problem örneklerinde en fazla 60 adet) servis noktalarý ile daðýtýmlarýn önemli bir kýsmýnýn (çalýþtýðýmýz problem örneklerinde %56’ya kadar) “kitle” tarafýndan yapýldýðý etkin bir KDD sisteminin teþkil edilebileceðini gösteren bu sonuçlar, önerilen yenilikçi yaklaþýmýn uygulanabilirliði konusunda önemli ipuçlarý vermektedir.

Tedarik zinciri risk yönetimi faaliyetleri, iþletmelerin tedarik zinciri faaliyetleri kapsamýnda karþýlaþtýklarý veya karþýlaþabilecekleri riskleri ortadan kaldýrmaya veya en aza indirmeye çalýþýr. Bu çalýþmanýn temel amacý tedarik zinciri risk faktörlerini tanýmlamak ve önceliklendirmektir. Çalýþmanýn içeriðinde ilk olarak literatürden tedarik zinciri riskleri elde edilmiþ, daha sonra elde edilen riskler gruplandýrýlmýþ ve birleþtirilmiþ ve çalýþmada dikkate alýnacak bir özet risk tablosu oluþturulmuþtur. Ýkinci olarak, oluþturulan risk tablosundaki riskleri deðerlendirmek için bir anket oluþturulmuþ ve 391 kullanýcýdan deðerlendirmeler alýnmýþtýr. Toplanan sonuçlara göre temel riskler, Yapýsal Eþitlik Modeli (YEM) yardýmýyla istatistiksel olarak deðerlendirilmiþ ve model sonuçlarýna göre Bulanýk Analitik Hiyerarþi Süreci (Bulanýk AHP) yöntemi ile alt riskler önceliklendirilmiþtir. Elde edilen sonuçlarýn yardýmýyla, tedarik zincirindeki bireyler ve / veya iþletmeler için öncelikli riskler konusunda eylem planý önerileri geliþtirilmiþtir. Eylem planýna dahil edilecek ana riskler ve alt risklerden hangilerinin barýndýrdýðýný belirlemek için Pareto Analizi kullanýlmýþtýr. Çalýþmanýn sonuçlarýna göre, en önemli ana risk olarak arz ve talep riskleri olarak belirlenirken; satýn alma maliyeti; materyal dizayn deðiþiklikleri; düzensiz talep tahminleri; tedarikçi kaynaklý riskler; transit zaman deðiþkenliði; müþteriden kaynaklý riskler; kýsýtlý teslimat zamanlarý ve ürün yaþam döngüsü riskleri eylem planýnda en önemli alt riskler olarak belirlenmiþtir.

Yedek parça envanter yönetimi, özellikle madencilik gibi makine bazlý seri ve aralýksýz üretim saðlamayý hedefleyen sektörler için, minimum maliyetle yüksek ekipman kullanýlabilirliðini sürdürmek açýsýndan hayati önem taþýmaktadýr. Bu çalýþmada, Türkiye'nin büyük ölçekli üretim yapan bir madencilik þirketi için, toplam envanter bazlý masraflarý en aza indirecek þekilde, optimum sipariþ adet ve zamanlarýnýn belirlenmesini saðlayan bir matematiksel modeli kullanýlarak, envanter yönetimi probleminin çözümlenmesi amaçlanmýþtýr. Yapýlan çalýþma içerisinde, maden þirketinin mevcut envanter sistemi incelenmiþ ve elde edilen gerçek veriler ile, seri ve sürekli üretim gerektiren mekanize sistemlerin verimliliðinde büyük öneme sahip olan endüstriyel yaðlar için bir vaka çalýþmasý yapýlmýþtýr. Yapýlan çalýþma sonucu, þirketin mevcut endüstriyel yað envanter politikasýnýn, yýllýk 18,566 TL'ye kadar tasarruf saðlayarak finansal olarak iyileþtirilebileceði gözlemlenmiþtir.

Ýþ atölyesi planlamasý, 'emek yoðun proje tipi üretim' için zor bir konudur. Çünkü bu tür bir üretimde, gerçek iþlem süreleri üretim bitene kadar tam olarak bilinmez ve bu iþlem süreleri sipariþin teknik özelliklerine göre deðiþir. Ýþlem sürelerini tahmin etmek için olasýlýk daðýlýmlarýný kullanmak uygun bir yöntemdir. Bu makale, emek-yoðun proje tipi çalýþan kaynak atölyesinin deðiþken iþ istasyonu kýsýtlamalarý altýnda planlanmasý için endüstriyel bir uygulama sunmaktadýr. Bu kýsýt, ürünlerin boyuna baðlý olarak ortaya çýkan özel bir üretim þeklinin sonucudur. Amaç, bir grup bekleyen iþ emrinin tamamlanma süresini en aza indirmektir. Genetik algoritma (GA) bu amaçla, atölyeye girmeyi bekleyen iþ emirlerinin atölyeye giriþ sýrasýný oluþturmak ve bunlarý 6 özdeþ kaynak istasyonuna göndermek için kullanýlýr. Atölyenin dinamik koþullarý, Arena simülasyon programý ile simüle edilir. Algoritmanýn girdi verileri olarak stokastik iþlem süreleri kullanýlýr. Kaynak iþ istasyonu çizelgeleme için deðiþken iþ istasyonu kýsýtlamasý altýnda stokastik iþleme sürelerinin kullanýlmasý daha önce araþtýrýlmamýþtýr. Deneysel sonuçlara göre, GA ve Arena simülasyonu birlikte, deðiþken iþ istasyonu kýsýtlamasý altýnda bu tür problemlerde bir grup iþin toplam tamamlanma zamanýný etkili bir þekilde azaltmaktadýr. GA destekli Arena çizelgesi, bu sorun için GA kullanmadan önerilen çizelgeden daha iyi performans gösterir. Simülasyon sonuçlarý, bekleyen sipariþlerin toplam üretim süresinin, GA kullanýlmadan önerilen çizelgelerle karþýlaþtýrýldýðýnda yaklaþýk % 9,25 oranýnda azaldýðýný göstermektedir.

sürdürülebilirliði adýna kritik bir karardýr. Yer seçimi problemleri çok sayýda ve birbirleri ile çeliþebilen kriterler altýnda alternatiflerin deðerlendirmesini gerektirir. Bu çalýþma, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden AHP, ARAS ve bulanýk TOPSIS yöntemlerini kullanarak denizcilik sektöründeki bir tedarikçi firmanýn yeni bir þubesi için en uygun yerin belirlenmesini ve farklý yöntemlerden elde edilen sonuçlarýn karþýlaþtýrýlmasýný amaçlamaktadýr. Çalýþmada, maliyet, ulaþým, doðal faktörler, kalifiye iþ gücü, tedarikçi baðlantýlarý, rakip firmalarýn varlýðý ve liman potansiyeli kriterleri altýnda sekiz alternatif deðerlendirilmiþtir. Çalýþma bulgularý en önemli kriterin “maliyet” olduðunu ve firmanýn yeni þubesi için en uygun lokasyonun Ýzmit olduðunu ortaya koymuþtur. ÇKKV yöntemlerinden elde edilen sonuçlar karþýlaþtýrýldýðýnda ise en iyi alternatifin kullanýlan üç yöntemle de ayný bulunduðu fakat kalan diðer alternatiflerin sýralamalarýnda farklý sonuçlar elde edildiði görülmüþtür. Bu da ÇKKV yöntemlerinin karar destek amaçlý kullanýlmasý gerektiðini bir kez daha göstermiþtir.

Bu makale servis otobüsü rotalama modellerinin farklý uygulama alanlarýnda yapýlmýþ olan çalýþmalara iliþkin kapsamlý bir literatür haritalamasý saðlamayý amaçlamaktadýr. Bu amaçla son 20 yýlda yayýmlanan makaleler sistematik olarak gözden geçirilmiþtir. Konu ile ilgili seçilen makaleler, yayýn türü, yayýn yýlý, çözüm yöntemi, uygulama alaný, matematiksel model kullanýmý ve amaç fonksiyonlarýna göre sýnýflandýrýlmýþtýr. Literatürde yer alan çalýþmalar çalýþan/personel, hasta/hastane, öðrenci, yaþlý/engelli ve havaalaný servisleri þeklinde ayrýlmýþ olan fonksiyonel uygulama alanlarýnda ayrýntýlý olarak incelenmiþtir. Ýnceleme sonuçlarýmýz son yýllarda servis otobüsü rotalama konusunda yayýmlanan modellerin kullanýmlarýnda artýþ eðilimi olduðunu göstermektedir. Dolayýsýyla bu çalýþma son yýllarda konuya dair artan ilgiyi ve yeni araþtýrma alanlarýný iþaret ederek, gelecekte yapýlacak çalýþmalar için araþtýrma fýrsatlarýný ve alandaki literatür boþluklarýný vurgulamaktadýr.

Mavi yaka personelin performansýnýn deðerlendirilmesi için kullanýlacak ölçütler, beyaz yaka personelin performansýnýn deðerlendirilmesinde kullanýlacak olanlara göre çok daha fazla çeþitlilik göstermektedir. Bu nedenle hangi ölçütlerin kullanýlacaðýný belirlemek daha zordur. Performansýn saðlýklý bir þekilde deðerlendirilebilmesi için olabildiðince tüm ölçütlerin dikkate alýnmasý gereklidir. Ancak tanýmlanan her yeni ölçüt yeni bir veri grubunun toplanmasýný ve deðerlendirilmesini gerektirir. Oysa her çalýþana ait toplanmasý gereken her yeni veri grubu, iþletmeler için yeni bir iþ yükü anlamýna gelmektedir ve bu nedenle iþletme yöneticileri mümkün olduðu kadar az ölçüt kullanarak personelinin performansýný en saðlýklý þekilde deðerlendirebilmek isterler. Klasik performans deðerlendirme çalýþmalarýnda kullanýlacak ölçütler genellikle uzmanlar tarafýndan sadece performansýn deðerlendirmesine katkýsý düþünülerek belirlenmektedir. Bu durumda veri toplama yükü çok fazla olabilmekte ve pratikte yöntemin kullanýlabilmesini olanaksýz hale getirebilmektedir. Bu çalýþmada ise öncelikle iþçi performanslarý uzmanlar tarafýndan belirlenmiþ ölçütler kullanýlarak Analitik Hiyerarþi Prosesi ile hesaplanmýþ daha sonra ise önerilen çok amaçlý matematiksel model kullanýlarak tüm ölçütleri temsil edebilecek ve toplam veri toplama yükü enaz olan ölçütler belirlenmiþtir. Performans deðerlendirme belli periyotlar ile sürekli yapýldýðýndan tüm ölçütleri temsil edebilecek daha az sayýdaki ölçüt ile çalýþýlmasý, veri toplama yükünün ciddi bir þekilde azalmasýný ve böylece önerilen yöntemin pratik hayatta kullanýlabilmesini saðlamaktadýr. Önerilen yöntem bir plastik enjeksiyon fabrikasýnda uygulanmýþtýr. Sonuç olarak uzmanlar tarafýndan belirlenen toplam 40 ölçütten 30’u seçilmiþ, tüm ölçütlerin seçildiði durumda elde edilen performans puanýndan sadece %4’lük bir sapma ile verilerin elde edilme zorluðu %26 azaltýlmýþtýr.

Son yýllarda, e-ticaretin geliþmesi ile her gün binlerce ürün sipariþ verilmekte ve sipariþ sayýsýndaki bu ciddi artýþa raðmen müþteriler verdikleri sipariþlerin ayný-gün veya ertesi-gün teslim edilmelerini beklemektedirler. Müþteri memnuniyetini etkileyen en önemli unsurlardan biri haline gelen teslimat süresindeki bu beklenti verdikleri sipariþlerin müþterilere zamanýnda ulaþtýrýlmalarý için depolardaki operasyonlarýn etkin ve verimli bir þekilde yürütülmesi gerekliliðini ortaya çýkarmýþtýr. Depolarda en fazla zaman birim yüklerin raflara yerleþtirilmesi ve raflardan toplanmasý için harcanmaktadýr (depolama ve boþaltma). Depolama ve boþaltma için kat edilen seyahat mesafeleri deponun tasarýmýna, orta-çapraz koridor konumuna ve operasyon türüne baðlý olarak deðiþmektedir. Bu çalýþmada, tek-komut, çift-komut ve çapraz-sevkiyat operasyonlarýnýn beklenen seyahat mesafeleri için ayrýk depo uzayýnda matematiksel formasyonlar geliþtirilmiþtir. Geliþtirilen kesikli formüller kullanýlarak karma-komut operasyonlar için bir tamsayýlý doðrusal olmayan programlama modeli oluþturulmuþ ve oluþturulan optimizasyon modeli iki farklý senaryo için çözülmüþtür. Sonuç olarak, depo tasarýmýnýn, orta çapraz koridor konumunun ve operasyon türünün beklenen seyahat mesafesi üzerindeki etkisi deðerlendirilerek, iki bitiþik duvar boyunca birden fazla kapýya sahip bir birim-yük depo tasarýmýnda optimum orta-çapraz koridor konumu ve depo tasarýmý belirlenmiþtir.

Sýk kullanýlan Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) yöntemlerinden biri olan VIKOR yöntemi, alternatiflerin pozitif ve negatif ideal çözümlere olan uzaklýklarýný temel alýr ve uzlaþmacý çözümler sunar. AHP, ölçütlerin ve alternatiflerin ikili olarak karþýlaþtýrýlmasý yoluyla büyük bir problemi küçük ve yönetilebilir problemlere bölen bir baþka ÇÖKV yöntemidir. Bu yöntemlerde, ölçüt deðerlerinin kesin sayýsal atamalarýnýn gerçekten zor olmasý ve uzmanlarýn düþüncelerini net rakamlarla yansýtamamalarý gibi nedenlerle genellikle dilsel deðerlendirmeler tercih edilmektedir. Bulanýk küme teorisi, bu dilbilimsel deðerlendirmelerdeki belirsizlik ve kesin olmama durumlarýný bulanýk sayýlarý kullanarak baþarýyla ele alýr. Dairesel sezgisel bulanýk kümeler (D-SBK), Atanassov [1] tarafýndan tanýtýlan sýradan bulanýk kümelerin en son uzantýsýdýr. D-SBK, üyelik (aidiyet) ve üye olmama (aidiyetsizlik) derecelerindeki belirsizlikleri de göz önüne alarak uzmanlarýn bu dereceleri tanýmlamalarýna yardýmcý olur. Bu çalýþmada, bütünleþik D-SB AHP ve D-SB VIKOR metodolojisi geliþtirilmiþ ve çok uzmanlý bir tedarikçi deðerlendirme problemine uygulanmýþtýr. Önerilen metodolojiden elde edilen sonuçlar, diðer yöntemlerle karþýlaþtýrýlmakta ve duyarlýlýk analizi de yapýlmaktadýr.